Chiến lược sinh tồn của Tehran: Khi chiến tranh được thiết kế để kéo dài

Lâm Trực@

Trong các tính toán chiến lược của Iran, chiến tranh hiện đại không còn được nhìn nhận đơn thuần như cuộc đọ sức hỏa lực giữa hai đội quân. Đối với Tehran, xung đột với những đối thủ có ưu thế công nghệ vượt trội như Mỹ hoặc Israel buộc họ phải tìm kiếm một con đường khác – một mô hình chiến tranh đặt trọng tâm vào khả năng duy trì hệ thống hơn là chiến thắng nhanh chóng.

Nhận định của Ngoại trưởng Abbas Araghchi rằng Iran đã nghiên cứu nhiều chiến dịch quân sự của Mỹ để xây dựng một cơ chế có thể tiếp tục vận hành ngay cả khi trung tâm quyền lực bị tấn công đã phản ánh rõ tư duy đó. Theo quan điểm của Tehran, một hệ thống đủ linh hoạt có thể chịu tổn thất nghiêm trọng nhưng vẫn duy trì khả năng chiến đấu.

Triết lý này được thể hiện rõ trong học thuyết phòng thủ phân tán của Iran. Khác với mô hình chỉ huy tập trung thường thấy trong các quân đội truyền thống, cấu trúc của Iran được thiết kế như một mạng lưới nhiều lớp. Mỗi khu vực, mỗi đơn vị và mỗi cấu phần của lực lượng vũ trang đều có khả năng hành động độc lập nếu cần thiết.

Ý tưởng này được thúc đẩy mạnh mẽ dưới thời tướng Mohammad Ali Jafari khi ông lãnh đạo Islamic Revolutionary Guard Corps. Mục tiêu của mô hình là làm cho hệ thống quân sự trở nên khó bị phá vỡ bởi một cuộc tấn công tập trung vào các trung tâm quyền lực.

Sự chuyển hướng chiến lược này phần lớn xuất phát từ những bài học lịch sử trong khu vực. Sau các cuộc chiến tranh do Mỹ tiến hành ở Trung Đông đầu thế kỷ XXI, đặc biệt là 2003 invasion of Iraq, Iran nhận thấy rằng những chế độ phụ thuộc vào một hệ thống chỉ huy tập trung dễ dàng bị sụp đổ khi các điểm then chốt bị phá hủy. Sự thất bại nhanh chóng của chính quyền Saddam Hussein là một minh chứng rõ ràng.

Thay vì cố gắng cạnh tranh trực tiếp với sức mạnh quân sự của Mỹ, Iran lựa chọn chiến lược làm suy yếu lợi thế của đối phương bằng cách kéo dài xung đột.

Trong kịch bản chiến tranh, các lực lượng quân đội chính quy Iran đóng vai trò phòng thủ ban đầu, nhằm làm chậm bước tiến của đối phương và ổn định chiến tuyến. Sau giai đoạn đầu, các lực lượng bán quân sự và dân quân – đặc biệt là Basij – sẽ tham gia sâu hơn vào chiến trường với những chiến thuật phân tán như phục kích, chiến tranh du kích và phá hoại hậu cần.

Chiến trường theo đó không chỉ giới hạn ở các mặt trận quân sự truyền thống mà có thể lan rộng sang nhiều không gian khác nhau, từ đô thị đông đúc đến các vùng núi hoặc khu vực nông thôn.

Ở mặt trận biển, Iran tập trung vào chiến lược chống tiếp cận tại Persian Gulf và Strait of Hormuz – khu vực vận chuyển dầu mỏ quan trọng của thế giới. Thay vì đối đầu trực diện với các hạm đội lớn, Tehran tìm cách sử dụng những phương tiện nhỏ, nhanh và linh hoạt để tạo ra rủi ro cho đối phương.

Một điểm đáng chú ý trong học thuyết quân sự của Iran là việc tận dụng sự bất cân xứng về chi phí. Những vũ khí có giá thành thấp nhưng có thể được triển khai với số lượng lớn sẽ buộc đối phương phải tiêu tốn nhiều nguồn lực hơn để phòng thủ.

Khi đó, chiến tranh không chỉ là câu chuyện của chiến trường mà còn là phép thử về sức chịu đựng kinh tế và chính trị. Một cuộc xung đột kéo dài có thể khiến đối phương phải cân nhắc lại cái giá phải trả để duy trì chiến dịch quân sự.

Song song với cấu trúc quân sự phân tán, Iran cũng xây dựng cơ chế kế nhiệm nhiều tầng trong hệ thống lãnh đạo. Theo các báo cáo, lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã yêu cầu chuẩn bị nhiều phương án kế nhiệm cho các vị trí quan trọng trong nhà nước và quân đội.

Điều này nhằm bảo đảm rằng việc loại bỏ một cá nhân, dù ở cấp cao đến đâu, cũng không thể làm tê liệt toàn bộ bộ máy. Nếu một người không thể tiếp tục nhiệm vụ, những người khác đã sẵn sàng thay thế.

Cách tiếp cận này phản ánh một triết lý đơn giản nhưng cứng rắn: chiến tranh hiện đại không chỉ là cuộc đối đầu về sức mạnh mà còn là cuộc đấu về khả năng tồn tại của hệ thống.

Trong tầm nhìn chiến lược của Tehran, điều quan trọng không phải là tránh mọi tổn thất. Điều quan trọng là bảo đảm rằng ngay cả khi chịu những đòn tấn công nặng nề, bộ máy nhà nước và lực lượng vũ trang vẫn có thể tiếp tục vận hành.

Vì thế, học thuyết quân sự của Iran về bản chất không chỉ là kế hoạch tác chiến. Đó là một chiến lược sinh tồn được thiết kế để bảo đảm rằng ngay cả trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, cuộc chiến vẫn không thể kết thúc chỉ bằng một đòn đánh quyết định.