Những chiếc hộp sáng màu và bóng tối phía sau

Lâm Trực@

Vào mỗi buổi sáng, người ta thường mở tủ, lấy ra một hộp thực phẩm chức năng, rót một cốc nước ấm, uống vài viên thuốc nhỏ xíu rồi đi làm. Một thói quen giản dị, gần như vô thức. Nhiều người tin rằng những viên nang ấy giúp cơ thể khỏe hơn, giúp cha mẹ già bớt đau nhức, giúp con cái thêm sức đề kháng. Niềm tin ấy âm thầm tồn tại trong hàng triệu gia đình.

Nhưng đôi khi, phía sau những chiếc hộp sáng màu đặt ngay ngắn trên kệ thuốc gia đình lại là một vùng tối.

Kết luận điều tra của Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa công bố đã mở ra một câu chuyện như vậy. Mười bốn bị can bị đề nghị truy tố trong vụ án sản xuất và buôn bán thực phẩm chức năng giả xảy ra tại một loạt doanh nghiệp dược phẩm. Những tội danh được nhắc tới nghe rất nặng nề: sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm; đưa và nhận hối lộ; vi phạm quy định kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; làm lộ bí mật công tác.

Ở trung tâm của vụ án là Nguyễn Năng Mạnh – người từng đứng đầu một doanh nghiệp trong lĩnh vực dược. Từ năm 2016, cùng các cộng sự, Mạnh tổ chức vận hành một mạng lưới gồm 12 công ty và hai nhà máy sản xuất thực phẩm chức năng. Những cái tên như MediPhar hay MediUSA xuất hiện trên bao bì sản phẩm, trong các hợp đồng phân phối, trong những chiến dịch quảng cáo về chăm sóc sức khỏe.

Mọi thứ, thoạt nhìn, dường như rất chuyên nghiệp.

Nhưng khi cơ quan điều tra bắt đầu mở từng lớp vỏ của hệ thống ấy, một bức tranh khác dần hiện ra.

Các sản phẩm được tạo ra không đi qua những con đường nghiên cứu nghiêm túc như người ta vẫn nghĩ. Thay vì thử nghiệm công thức, kiểm chứng chất lượng theo quy chuẩn khoa học, những người điều hành đã lựa chọn cách đơn giản hơn: lấy công thức của những sản phẩm đã được cấp phép trước đó hoặc đang lưu hành trên thị trường, chỉnh sửa thành phần, thay đổi hàm lượng rồi đặt tên mới.

Quá trình kiểm nghiệm sản phẩm, theo kết luận điều tra, phần lớn chỉ mang tính hình thức. Một vài chỉ tiêu đơn giản được kiểm tra để có thể vượt qua các đợt kiểm tra định kỳ. Còn bản chất của sản phẩm – thứ mà người tiêu dùng tin tưởng đặt vào cơ thể mình – thì không được đảm bảo.

Với những sản phẩm gia công theo đơn đặt hàng, sự gian dối thậm chí còn rõ ràng hơn. Thành phần nguyên liệu bị cắt giảm so với công bố trên nhãn. Những gì được in trên vỏ hộp và những gì thực sự nằm bên trong đôi khi không còn giống nhau.

Khi cơ quan chức năng tiến hành giám định 190 sản phẩm bị thu giữ, kết quả cho thấy 88 sản phẩm có các chỉ tiêu chất lượng chủ yếu đạt dưới 70% so với mức đã công bố. Theo quy định, đây được xác định là hàng giả. Tổng giá trị số hàng hóa này lên tới hơn 539 tỷ đồng, và số tiền thu lợi bất chính được xác định hơn 264 tỷ đồng.

Nhưng điều khiến người ta suy nghĩ không chỉ là những con số.

Để vận hành hệ thống ấy trong nhiều năm, các đối tượng còn dựng lên một lớp vỏ tài chính khá tinh vi. Tại nhiều công ty trong mạng lưới, hai hệ thống sổ sách kế toán được lập song song. Một bộ ghi nhận doanh thu thực tế, bộ còn lại dùng để báo cáo với cơ quan quản lý. Những con số bị che giấu ấy đã khiến ngân sách nhà nước thất thu hơn 304 tỷ đồng tiền thuế.

Và để cỗ máy ấy tiếp tục quay, tiền còn được chi ra ở những nơi khác. Theo kết luận điều tra, hơn 4,9 tỷ đồng đã được dùng để đưa cho một số cá nhân có liên quan đến các khâu kiểm tra, thẩm định hoặc quản lý. Những khoản tiền ấy giống như những chiếc chìa khóa nhỏ, mở ra những cánh cửa lẽ ra phải được đóng lại bằng kỷ luật và trách nhiệm.

Thế nhưng trong bức tranh nhiều gam tối ấy vẫn có một đường sáng.

Đó là quá trình điều tra bền bỉ của lực lượng công an. Những vụ án liên quan đến thực phẩm và dược phẩm luôn rất phức tạp, bởi mỗi kết luận đều phải dựa trên chứng cứ khoa học rõ ràng. Từng sản phẩm phải được thu giữ, giám định; từng chứng từ phải được đối chiếu; từng dòng tiền phải được lần theo.

Đó là một công việc không ồn ào, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và trách nhiệm rất lớn. Bởi phía sau mỗi kết quả điều tra không chỉ là việc xử lý một hành vi vi phạm pháp luật, mà còn là việc bảo vệ sức khỏe của hàng triệu người tiêu dùng.

Khi một đường dây sản xuất hàng giả bị bóc gỡ, điều được giữ lại không chỉ là trật tự pháp luật. Nó còn giữ lại một phần niềm tin của xã hội.

Trong đời sống hiện đại, người ta ngày càng quan tâm đến sức khỏe. Thị trường thực phẩm chức năng vì thế cũng phát triển rất nhanh. Nhưng chính ở nơi gắn với sức khỏe con người nhất, chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm pháp lý lại càng phải nghiêm ngặt hơn.

Những chiếc hộp sáng màu vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện trên kệ hàng, trong hiệu thuốc, trong tủ thuốc của mỗi gia đình. Điều mà xã hội mong muốn là phía sau những chiếc hộp ấy phải là sự minh bạch, là khoa học, là trách nhiệm.

Và quan trọng nhất, là sự an tâm của những người đã đặt niềm tin vào chúng.