Thể chế phát triển và vai trò quyết định của Quốc hội

Lâm Trực@

Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, hùng cường và thịnh vượng vào năm 2045 đòi hỏi những thay đổi mang tính cấu trúc trong mô hình quản trị quốc gia. Trong phát biểu nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh một yếu tố có tính then chốt đối với tiến trình này, đó là vai trò của Quốc hội trong kiến tạo và dẫn dắt cải cách thể chế.

TBT Tô Lâm. Ảnh: VGP/ Nhật Bắc

Từ góc độ chính sách, phát biểu của Tổng Bí thư cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy lãnh đạo, từ việc ưu tiên duy trì ổn định sang yêu cầu chủ động tạo lập các điều kiện phát triển dài hạn. Việc khẳng định rằng không có đột phá về thể chế và pháp luật thì các mục tiêu chiến lược khó đạt được, phản ánh nhận thức ngày càng rõ về giới hạn của mô hình phát triển dựa nhiều vào nguồn lực sẵn có và các giải pháp hành chính ngắn hạn.

Trong cấu trúc quyền lực nhà nước, Quốc hội giữ vai trò trung tâm trong việc xác lập khung khổ pháp lý và thể chế cho nền kinh tế và xã hội. Khi Tổng Bí thư yêu cầu Quốc hội phải đi trước một bước, dũng cảm quyết định những vấn đề khó và những lĩnh vực chưa có tiền lệ, điều đó đồng nghĩa với việc nâng cao vị thế chính sách của cơ quan lập pháp, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về năng lực phân tích, dự báo và chịu trách nhiệm chính trị.

Những kết quả lập pháp của Quốc hội khóa XV với số lượng lớn luật và nghị quyết được thông qua cho thấy quyết tâm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng. Tuy nhiên, từ góc nhìn nghiên cứu chính sách, thách thức cốt lõi không nằm ở tốc độ ban hành văn bản, mà ở mức độ các quyết định lập pháp đó có tạo ra được không gian phát triển mới, giảm chi phí thể chế và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực hay không.

Bối cảnh quốc tế hiện nay làm gia tăng yêu cầu này. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và sự gia tăng các tiêu chuẩn mới về quản trị, môi trường và công nghệ đang đặt Việt Nam trước những lựa chọn chính sách phức tạp hơn. Trong điều kiện đó, năng lực xây dựng và điều chỉnh thể chế trở thành một yếu tố quyết định vị thế quốc gia, không kém cạnh so với các chỉ số kinh tế thuần túy.

Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm cũng cho thấy sự nhấn mạnh đặc biệt đến yếu tố kỷ cương và trách nhiệm trong hoạt động của các thiết chế quyền lực. Việc yêu cầu Quốc hội hành động bản lĩnh và quyết liệt không chỉ nhằm thúc đẩy cải cách, mà còn nhằm bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống chính trị, hạn chế độ trễ chính sách và nâng cao mức độ dự báo của môi trường pháp lý.

Ở cấp độ chiến lược, có thể coi đây là một nỗ lực tái khẳng định vai trò dẫn dắt của thể chế trong mô hình phát triển Việt Nam giai đoạn mới. Sự ổn định chính trị chỉ có ý nghĩa bền vững khi gắn với khả năng tự cải cách và thích ứng của hệ thống. Trong logic đó, đoàn kết trong Đảng, phối hợp hiệu quả giữa Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan tư pháp, cùng với sự đồng thuận xã hội, không phải là mục tiêu tự thân, mà là điều kiện cần để triển khai các quyết định chính sách có tính chuyển đổi.

Việt Nam hiện đang sở hữu những điều kiện thuận lợi nhất định về vị thế quốc tế, với mạng lưới quan hệ đối tác ngày càng rộng và mức độ hội nhập sâu vào các cơ chế kinh tế khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, khả năng tận dụng các cơ hội này phụ thuộc lớn vào chất lượng thể chế trong nước. Theo đó, yêu cầu về một Quốc hội có năng lực quyết định các vấn đề khó và chưa có tiền lệ cần được hiểu như một đòi hỏi chiến lược đối với toàn bộ hệ thống chính trị trong giai đoạn phát triển tiếp theo.