Những phong bì trong căn phòng quyền lực

Lâm Trực@

Có những buổi sáng, khi cánh cửa công quyền khép lại sau lưng một con người từng đứng ở đỉnh cao quyền lực, thứ còn lại không phải là hào quang, mà là những phong bì. Nhiều phong bì. Im lặng nằm trong ngăn kéo, trên bàn làm việc, như những chứng nhân câm lặng của một thời mà quyền lực đã bị bẻ cong, và lương tri bị đặt lên bàn cân với tiền mặt.

Cuối năm 2025, cơ quan điều tra của Bộ Công an khép lại một hồ sơ dày cộp, đề nghị truy tố 21 bị can trong vụ án tham nhũng nghiêm trọng xảy ra tại Cục Quản lý lao động ngoài nước và mạng lưới doanh nghiệp xoay quanh lĩnh vực xuất khẩu lao động. Trong danh sách ấy, cái tên Nguyễn Bá Hoan – cựu Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội – hiện lên không chỉ như một cá nhân sai phạm, mà như biểu tượng cho sự tha hóa của một cơ chế bị lợi dụng đến tận cùng.

Cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan bị xác định nhận hối lộ 5,2 tỷ đồng. Ảnh: TC&DN

Theo kết luận điều tra, ông Hoan cùng cựu Cục trưởng Tống Hải Nam và nhiều cán bộ cấp dưới đã biến quyền lực quản lý Nhà nước thành công cụ gây áp lực, dựng rào cản, trì hoãn hồ sơ, tự sáng tạo ra những “quy trình nội bộ” trái luật – những thứ giấy phép con không tồn tại trên văn bản nhưng tồn tại rất thật trong đời sống doanh nghiệp. Khi cánh cửa pháp lý bị khép hờ có chủ ý, đồng tiền lập tức tìm được lối đi của nó.

Những doanh nghiệp đưa người lao động ra nước ngoài – vốn đã đứng trước áp lực thời gian, hợp đồng quốc tế và sinh kế của hàng nghìn con người – buộc phải “hiểu luật ngầm”. Muốn hồ sơ được duyệt, muốn hợp đồng không bị treo lơ lửng, họ phải chi tiền. Không phải để được ưu ái, mà chỉ để được đối xử “bình thường”.

Cơ quan điều tra xác định, riêng ông Nguyễn Bá Hoan đã nhận tổng cộng hơn 5,2 tỷ đồng; ông Tống Hải Nam nhận gần 7,9 tỷ đồng, trong đó hưởng lợi cá nhân hơn 5,6 tỷ. Những con số khô khốc, nhưng phía sau là bao nhiêu chuyến đi lao động bị đánh đổi bằng mồ hôi, bao nhiêu gia đình nghèo đặt cược tương lai con em mình vào một hệ thống đã bị rút ruột từ bên trong.

Cuộc khám xét nơi làm việc của cựu Thứ trưởng để lại một hình ảnh ám ảnh: 25 phong bì, ghi tên doanh nghiệp và cá nhân, chứa gần một tỷ đồng tiền mặt và hơn 156.000 USD. Những phong bì ấy không còn là quà cáp xã giao. Chúng là dấu vết vật chất của một thỏa thuận vô hình giữa quyền lực và lợi ích.

Không chỉ dừng lại ở hành vi nhận hối lộ, vụ án còn phơi bày một chuỗi vi phạm mang tính hệ thống. Từ năm 2020 đến 2024, Công ty Sona và các doanh nghiệp trong hệ sinh thái đã đưa hơn 15.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài, với doanh thu hơn 861 tỷ đồng nhưng không kê khai thuế, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước khoảng 241 tỷ đồng. Song hành với đó là những “cò giấy phép”, những mắt xích trung gian, như trường hợp giám đốc một công ty luật đã đứng ra “chạy trọn gói” giấy phép cho 14 doanh nghiệp, thu về hàng chục tỷ đồng, biến pháp luật thành món hàng có thể mặc cả.

Nhà nước đã trao cho Cục Quản lý lao động ngoài nước quyền lực rất lớn: quyết định ai được đưa lao động ra nước ngoài, hợp đồng nào được thông qua, giấy phép nào bị thu hồi. Quyền lực ấy lẽ ra để bảo vệ người lao động Việt Nam trước những rủi ro nơi xứ người. Nhưng khi quyền lực không được kiểm soát, nó quay lại nuốt chửng chính mục đích tồn tại của mình.

Vụ án này, vì thế, không chỉ là câu chuyện của một cựu Thứ trưởng hay vài chục bị can. Nó là lời cảnh tỉnh về một cơ chế nơi “quy trình” có thể bị bẻ cong để phục vụ lợi ích cá nhân, nơi sự im lặng kéo dài của nhiều mắt xích đã nuôi dưỡng tham nhũng như một thói quen.

Khi những phong bì được đặt lên bàn điều tra, chúng không còn là vật trao tay trong bóng tối. Chúng trở thành bằng chứng, và cũng là câu hỏi nhức nhối: làm thế nào để quyền lực không còn chỗ trú ẩn cho lòng tham, và làm thế nào để những người lao động nghèo không phải trả giá cho sự suy đồi của những kẻ từng nhân danh Nhà nước?

Câu hỏi ấy không chỉ dành cho cơ quan điều tra, mà dành cho toàn bộ hệ thống – và cho cả xã hội, nếu không muốn những phong bì tương tự tiếp tục xuất hiện, lặng lẽ, trong những căn phòng khác của quyền lực.