Lâm Trực@
Tôi đọc những dòng tin về South Pars mà có cảm giác như đang nhìn thấy một sợi dây thần kinh của thế giới vừa bị chạm mạnh.
Ngày 19/3, Hoa Kỳ và Israel đánh thẳng vào mỏ khí lớn nhất của Iran. Một cú đánh không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà giống như chạm vào trung tâm của một hệ thống năng lượng khổng lồ đang nuôi sống cả thế giới hiện đại. Và đúng như cách những phản ứng dây chuyền thường diễn ra, Iran không im lặng. Họ lập tức đưa ra danh sách mục tiêu – Qatar, Ả Rập Xê-Út, UAE, Bahrain – những cái tên nghe qua tưởng rời rạc, nhưng thực ra lại nối với nhau bằng một thứ vô hình: năng lượng và nước.
Mục tiêu đầu tiên được nhắc đến là Ras Laffan.
Nếu South Pars là trái tim, thì Ras Laffan là một trong những lá phổi lớn nhất của thị trường khí hóa lỏng toàn cầu. Hơn 80 triệu tấn LNG mỗi năm đi ra từ đó, chiếm khoảng một phần năm lượng giao dịch trên thế giới. Và điều thú vị – hay đúng hơn là mỉa mai – là hơn một nửa tài sản ở đó lại thuộc về các tập đoàn Mỹ.
Chiến tranh, ở một góc nào đó, luôn có những vòng tròn khép kín như vậy.
Bạn đánh vào người khác, nhưng lại chạm vào chính lợi ích của mình.
Ngay sau đó, những đòn đáp trả bắt đầu được nhắc tới. Không phải kiểu phản ứng hỗn loạn, mà là thứ phản ứng có tính toán. Iran không tấn công bừa bãi, họ chọn những điểm mà nếu bị chạm tới, sẽ gây ra đau đớn thực sự. Những mục tiêu được đưa ra không chỉ để phá hủy, mà còn để cảnh báo.
Nhưng câu chuyện không dừng ở khí đốt.
Nó chuyển sang một thứ còn cơ bản hơn: nước.
Khi thông tin về việc một nhà máy khử muối ở Qeshm bị tấn công xuất hiện, nhiều người có thể đã lướt qua mà không để ý. Nhưng đó mới là chi tiết đáng sợ nhất. Bởi ở Trung Đông, nước không chỉ là tài nguyên – nó là điều kiện để tồn tại.
Một nhà máy bị đánh trúng đồng nghĩa với hàng chục ngôi làng mất nước.
Nhưng điều đáng nói không phải là thiệt hại tức thời, mà là cánh cửa đã bị mở ra. Một khi nhà máy khử muối trở thành mục tiêu quân sự, thì toàn bộ hệ thống cung cấp nước của khu vực này đều bước vào vùng nguy hiểm.
Và đó chính là “chiếc hộp Pandora”.
Bởi vì nếu nhìn vào sự phụ thuộc, bức tranh hiện ra gần như trần trụi: Qatar gần như sống nhờ nước khử muối, Bahrain, Kuwait, Oman cũng vậy ở mức gần tuyệt đối. Israel không khá hơn nhiều. Ngay cả Ả Rập Xê-Út – một cường quốc dầu mỏ – cũng phụ thuộc phần lớn vào những nhà máy ven biển.
Chỉ có Iran là ngoại lệ tương đối.
Điều đó có nghĩa là gì?
Nghĩa là trong một cuộc leo thang không kiểm soát, đòn đánh vào nước có thể còn khủng khiếp hơn cả đòn đánh vào dầu.
Và điều đó đã bắt đầu được thử nghiệm.
Một cuộc tấn công mang tính “thử phản ứng” vào nhà máy khử muối ở Bahrain – nơi cũng là điểm đặt nhiều căn cứ quân sự Mỹ – giống như một lời nhắc nhở rằng ranh giới đã bị xóa đi. Từ đây trở đi, bất cứ thứ gì cũng có thể trở thành mục tiêu.
Những lời cáo buộc qua lại lập tức xuất hiện.
Người ta nói về luật pháp quốc tế, về Công ước Geneva, về thảm họa nhân đạo.
Nhưng điều khiến người ta phải dừng lại suy nghĩ là sự đối xứng kỳ lạ trong cách lập luận: khi một bên ra tay trước, đó được gọi là hành động cần thiết; khi bên kia đáp trả, nó lập tức trở thành “không thể chấp nhận”.
Chiến tranh luôn có một logic riêng của nó.
Một thứ logic mà nếu nhìn từ bên ngoài, đôi khi giống như sự phi lý được hợp pháp hóa.
Nhưng có lẽ điều đáng lo nhất không nằm ở từng đòn đánh riêng lẻ.
Mà nằm ở cách những đòn đánh ấy đang dần chuyển hướng – từ năng lượng sang nước, từ kinh tế sang sinh tồn. Khi một khu vực phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các hệ thống mong manh như vậy, thì chỉ cần một chuỗi tấn công có chủ đích, toàn bộ đời sống có thể bị bóp nghẹt trong thời gian rất ngắn.
Israel, với phần lớn nguồn nước đến từ các nhà máy ven biển, là một ví dụ rõ ràng cho sự dễ tổn thương ấy. Một quốc gia hiện đại, công nghệ cao, nhưng lại dựa vào những cấu trúc mà chỉ cần vài cú đánh chính xác là có thể làm tê liệt.
Hình ảnh một “ngôi nhà kính ném đá” không còn là ẩn dụ nữa.
Nó trở thành một mô tả gần như trực tiếp.
Điều khiến người ta bất an không phải là một cuộc tấn công cụ thể, mà là xu hướng: mỗi bước leo thang đều đẩy giới hạn đi xa hơn một chút. Hôm nay là khí đốt. Ngày mai là nước. Và sau đó, có thể là những thứ còn cơ bản hơn nữa.
Trong thế giới kết nối chặt chẽ như hiện nay, không có cuộc xung đột nào thực sự ở “xa”.
Một mỏ khí bị tấn công có thể làm rung chuyển thị trường toàn cầu. Một nhà máy nước bị phá hủy có thể đẩy cả khu vực vào khủng hoảng nhân đạo. Và mỗi quyết định tưởng như cục bộ đều có thể tạo ra những làn sóng lan rộng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là những gì đã xảy ra.
Mà là những gì đã trở nên “có thể xảy ra” sau khi chiếc hộp Pandora bị mở.
Truyền thuyết về chiếc hộp Pandora
Sau cuộc chiến giữa các Titan và các Olympian, có 2 Titan không bị giam dưới Tartarus, đó là Prometheus và Epimetheus, bởi 2 ông này không tham gia vào cuộc chiến. Zeus đã giao cho 2 Titan nhiệm vụ tạo ra con người và các sinh vật sống khác trên trần gian.
Prometheus lấy đất sét nặn ra con người, rồi thần Athena thổi sự sống vào. Epimetheus có nhiệm vụ trao tặng những khả năng đặc biệt cho muôn loài như sự nhanh nhẹn, tốc độ, sức mạnh, đôi cánh ….Không may rằng, đến khi Prometheus tạo ra con người thì Epimethus đã trao tặng hết các khả năng tốt cho các loài khác, chẳng còn lại gì cho loài người chúng ta.
Prometheus, vì rất yêu quý con người, đã tạo hình cho con người có dáng đứng thẳng như các vị thần, và ông còn lén ăn cắp ngọn lửa của các vị thần, đem xuống cho loài người. Nhờ có lửa của Prometheus, loài người yếu đuối không còn sợ bóng tối và thú dữ, dần dần mới phát triển cho đến ngày nay.
Khi biết chuyện, thần Zeus vô cùng nổi giận và quyết định trừng phạt Prometheus cùng loài người.
Với Prometheus, Zeus xích ông vào ngọn núi Caucasian và ngày này sai một con chim khổng lồ đến khoét ruột gan ông, bắt Prometheus phải chịu đựng nỗi đau đớn đó hàng ngày. Về sau, chính anh hùng Heracles – con trai của Zeus, đã giết chết con chim, chặt đứt xích và giải thoát cho Prometheus.
Còn đối với loài người, thần Zeus có một cách trừng phạt khác. Zeus ra lệnh cho thần thợ rèn Hephaestus nặn ra một người phụ nữ tên là Pandora. Nàng là người phụ nữ đầu tiên của loài người.
Các vị thần đều trao tặng những món quà cho Pandora. Nữ thần Athena cho nàng quần áo, Aphrodite cho nàng sắc đẹp, thần Appollo cho nàng khiếu âm nhạc, thần Hermes cho nàng khả năng nói…
Sau đó, thần Zeus gả Pandora cho Epimetheus và để họ sống chung với loài người. Món quà cuối cùng mà Zeus tặng cho Pandora là một chiếc hộp. Đó cũng là sự trừng phạt của Zeus.
Mặc dù Prometheus đã cảnh báo Epimetheus chớ nên nhận món quà của Zeus, nhưng Epimetheus lại quá chiều lòng vợ mình – nàng Pandora xinh đẹp mà giữ lại món quà. Đã được căn dặn không được mở hộp ra, nhưng Pandora không chiến thắng nổi sự tò mò, mở nắp hộp, và mọi điều xấu xa, độc ác trong đó thoát ra. Từ đó, con người mới có những đức tính xấu như lòng tham, sự đố kỵ, giả dối, phản bội … Chúng ta hận thù, tranh giành và chém giết nhau, tạo ra những cuộc chiến tranh cũng là do chiếc hộp của Pandora.
Tuy vậy, người ta nói rằng, vẫn còn một điều tốt đẹp hiếm hoi sót lại trong chiếc hộp của Pandora, đó là niềm hy vọng. Nhờ có hy vọng, con người mới có thể đứng vững và vượt qua mọi thử thách, khó khăn của cuộc đời.
Về sau, cụm từ “Chiếc hộp Pandora” cũng là để ám chỉ một hành động nhỏ bé nhưng có thể gây ra tác hại rất lớn, hay chỉ những thứ hấp dẫn con người ta nhưng ẩn chứa những điều không tốt lành bên trong.
Qua câu chuyện truyền thuyết về chiếc hộp Pandora, cũng có thể thấy thông điệp mà người xưa để lại rằng nguồn cơn của mọi thói hư tật xấu, tai họa của loài người, đều xuất phát từ phụ nữ.
Từ ngàn xưa, sử sách đã ghi chép lại vô số câu chuyện về những tai họa mang tầm quốc gia xảy ra chỉ bởi phụ nữ. Phải chăng thực sự phụ nữ là nguồn cơn của những gì xấu xa nhất, hay đó là sự đổ lỗi cho quyết định sai lầm của những bậc quân vương bị mất nước, truyền thống trọng nam khinh nữ vì thế mà ra đời?
Trong thần thoại Hy Lạp, sự tích về chiếc hộp Pandora kì bí đã để lại cho nhân gian những điều thú vị và hấp dẫn. Theo truyền thuyết, đó là một chiếc hộp mà nàng Pandora – người phụ nữ đầu tiên đến thế giới loài người. Nàng Pandora đã được Zeus dặn kĩ rằng không được mở chiếc hộp đó ra. Nhưng với sự tò mò của mình, Pandora đã mở chiếc hộp ra và tất cả những gì trong chiếc hộp kì bí đó đã khiến cho tất cả những điều bất hạnh tràn ngập khắp thế gian: thiên tai, bệnh tật, chiến tranh… và chiếc hộp chỉ còn sót lại một chút “hy vọng” mang tên Pandora cho loài người để có thể tiếp tục sống.
Theo chỉ thị của Zeus, Hephaistos đã tạo ra người phụ nữ đầu tiên bằng đất sét, và đặt tên là Pandora. Khi Prometheus ăn cắp ngọn lửa từ trên thiên thần, Zeus để trả thù đã tặng Pandora cho anh em của Prometheus, Epimetheus. Mặc dù được người anh em Prometheus trước đó cảnh cáo không được nhận bất cứ món quà nào của thiên thần, vì nó sẽ mang đến đau khổ, nhưng trước sắc đẹp của Pandora, Epimetheus đã xiêu lòng và nhận quà này. Zeus đã tặng Pandora một chiếc hộp làm quà cưới, và dặn dò là không vì bất cứ lý do gì được phép mở chiếc hộp này. Tuy nhiên sau ngày cưới vì tò mò Pandora đã mở nó ra. Tất cả những thói hư tật xấu đã lan ra. Thiên tai, bệnh tật, và chết chóc, những cái mà con người trước đó không biết tới đã tràn lan ra khắp thế giới. Chỉ có điều tốt lành duy nhất mà chiếc hộp này mang tới là niềm hy vọng