Khi tự do ngôn luận không còn là chiếc khiên cho sự tùy tiện

Lâm Trực@

Ngày 8/2/2026, cơ quan điều tra Công an tỉnh Đồng Nai đã công bố quyết định khởi tố một cá nhân về hành vi “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” theo Điều 331 Bộ luật Hình sự. Câu chuyện xoay quanh một tài khoản mạng xã hội, vài bài đăng, những video và hình ảnh được tung lên không gian mạng xuất phát từ mâu thuẫn tiền bạc giữa hai cá nhân. Nhưng hệ lụy của nó thì không dừng lại ở phạm vi một cuộc cãi vã.

Chúng ta đang sống trong thời đại mà mỗi người đều có thể trở thành một “nhà xuất bản” chỉ bằng một cú chạm màn hình. Mạng xã hội mở ra quyền được nói, được bày tỏ, được phản biện. Nhưng cũng chính nơi ấy, nếu thiếu tự trọng và thiếu hiểu biết pháp luật, lời nói có thể biến thành lưỡi dao. Một dòng trạng thái không kiểm chứng, một đoạn video cắt ghép, một thông tin đời tư bị phơi bày… có thể khiến danh dự của một con người bị tổn thương sâu sắc, thậm chí không thể hàn gắn.

Ở đây, điều đáng suy nghĩ không chỉ là hành vi vi phạm cụ thể, mà là tâm thế của một bộ phận người sử dụng mạng xã hội. Phải chăng chúng ta đã quá dễ dãi khi coi không gian ảo là nơi trút giận, nơi giải quyết mâu thuẫn riêng tư bằng cách công khai hóa và làm nhục nhau trước đám đông? Phải chăng chúng ta đang nhầm lẫn giữa tự do và sự tùy tiện?

Tự do ngôn luận là một giá trị tiến bộ. Nhưng tự do nào cũng có ranh giới, và ranh giới ấy được xác lập bởi pháp luật cũng như bởi chuẩn mực đạo đức. Khi thông tin chưa được kiểm chứng bị lan truyền; khi bí mật đời sống cá nhân bị phơi bày; khi danh dự của người khác bị xúc phạm công khai, thì đó không còn là quyền tự do nữa, mà là sự xâm phạm.

Điều đáng tiếc là nhiều người chỉ thực sự nhận ra giới hạn ấy khi cơ quan chức năng vào cuộc. Pháp luật không phải để răn đe suông, mà để bảo vệ trật tự xã hội và bảo vệ từng cá nhân khỏi sự tổn thương do hành vi thiếu trách nhiệm của người khác gây ra. Mỗi vụ việc bị xử lý là một lời nhắc nhở: mạng xã hội không nằm ngoài pháp luật.

Có lẽ đã đến lúc chúng ta cần học lại cách sử dụng tự do. Không phải bằng sự sợ hãi, mà bằng ý thức công dân kèm sự cẩn trọng. Trước khi bấm nút “đăng”, hãy tự hỏi: thông tin này có đúng sự thật không? Có xâm phạm đời tư ai không? Có đẩy mình và người khác vào vòng xoáy pháp lý không đáng có không?

Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ đường truyền internet, mà bằng trách nhiệm của mỗi người trong từng câu chữ mình viết ra. Và đôi khi, sự im lặng đúng lúc còn giá trị hơn rất nhiều so với một bài đăng bốc đồng.