Khi công lý bị thử thách từ chính những người cầm cân

Lâm Trực@

Việc Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao khởi tố và bắt tạm giam ông Nguyễn Văn Bường, nguyên Thẩm phán cấp cao, nguyên Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng, về tội nhận hối lộ, không chỉ là một diễn biến tố tụng đơn thuần. Đó là một sự kiện mang ý nghĩa chính trị – pháp lý sâu sắc, chạm tới những nền tảng căn bản của nhà nước pháp quyền và niềm tin xã hội đối với công lý.

Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao công bố quyết định khởi tố ông Nguyễn Văn Bường. Ảnh: Tiền Phong.

Một người từng đứng ở vị trí cao nhất của cơ quan xét xử cấp cao trong khu vực, từng nhân danh Nhà nước để phán quyết đúng – sai, nay lại bị cáo buộc tham gia vào vòng xoáy mua bán phán quyết. Vụ việc diễn ra trong giai đoạn điều tra tiếp theo của đại án đưa – nhận hối lộ tại TAND cấp cao tại Đà Nẵng, một vụ án đã được đặt dưới sự giám sát trực tiếp của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Điều đó cho thấy mức độ nghiêm trọng và tính hệ thống của vấn đề.

Trước đó, trong giai đoạn xét xử đầu tiên, 28 bị cáo đã bị tuyên án với tổng số tiền hối lộ được xác định lên tới hơn 11,4 tỷ đồng, liên quan đến hàng loạt vụ án hình sự, dân sự và kinh doanh thương mại trong khoảng thời gian từ năm 2022 đến năm 2024. Đáng chú ý, nhiều người trong số đó là những cán bộ tư pháp có thâm niên, giữ cương vị lãnh đạo hoặc các vị trí then chốt trong quá trình xét xử và kiểm sát. Những bản án từ vài năm tù giam cho đến án treo phản ánh mức độ khác nhau của hành vi phạm tội, nhưng cùng hội tụ ở một điểm chung: sự tha hóa quyền lực trong lĩnh vực lẽ ra phải trong sạch nhất.

Các chi tiết được tòa án xác định cho thấy một bức tranh không mấy dễ chịu. Từ việc nhận tiền để hoãn phiên tòa, can thiệp kết quả xét xử, cho đến việc môi giới, móc nối, “chạy án” với quy mô lớn và lặp đi lặp lại nhiều lần. Đặc biệt, vai trò của những cá nhân làm trung gian cho thấy tham nhũng tư pháp không chỉ là câu chuyện của một vài “con sâu”, mà có thể hình thành các mắt xích, các quan hệ lợi ích chồng chéo, vận hành trong thời gian dài.

Trong bối cảnh đó, việc khởi tố ông Nguyễn Văn Bường mang ý nghĩa như một thông điệp chính trị rõ ràng: không có vùng cấm trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, kể cả trong lĩnh vực tư pháp – nơi quyền lực được che chắn bởi tính chuyên môn và sự tôn nghiêm của pháp luật. Khi người đứng đầu một thiết chế xét xử cấp cao bị xử lý hình sự, đó là sự thừa nhận thẳng thắn rằng hệ thống không miễn nhiễm với sai lầm, nhưng cũng là khẳng định rằng hệ thống ấy đang tự chỉnh đốn.

Điều xã hội chờ đợi không chỉ là các bản án nghiêm khắc, mà là sự khôi phục niềm tin. Công lý không chỉ nằm trong phòng xử án, mà tồn tại trong cảm nhận của người dân về sự công bằng, liêm chính và minh bạch. Mỗi vụ án tham nhũng tư pháp bị phanh phui là một vết xước đối với niềm tin ấy, nhưng nếu được xử lý đến nơi đến chốn, nó cũng có thể trở thành một bước vá lại những rạn nứt.

Vụ việc tại TAND cấp cao tại Đà Nẵng, với những cái tên từng gắn liền với quyền uy của pháp luật, nhắc nhở rằng cải cách tư pháp không chỉ là hoàn thiện thể chế hay nâng cao năng lực chuyên môn. Quan trọng hơn, đó là cuộc đấu tranh lâu dài để giữ cho những người cầm cân nảy mực không đánh mất giới hạn đạo đức và trách nhiệm công vụ. Chỉ khi công lý được bảo vệ từ bên trong, nhà nước pháp quyền mới thực sự đứng vững.