Giá của niềm tin

Lâm Trực@

Vụ việc vi phạm an toàn thực phẩm vừa bị phát hiện tại Hải Phòng, với hàng trăm tấn thịt lợn nhiễm bệnh được đưa vào chế biến và lưu thông, không chỉ là một vụ án hình sự hay một sai phạm kinh doanh nghiêm trọng. Ẩn sau những con số, những quyết định khởi tố và các biện pháp xử lý hành chính là một vấn đề sâu xa hơn: sự đổ vỡ của niềm tin xã hội khi lợi nhuận được đặt lên trên sức khỏe cộng đồng.

Điều khiến dư luận đặc biệt bức xúc không chỉ nằm ở quy mô vi phạm hay mức độ nguy hại của nguyên liệu, mà ở chỗ vụ việc gắn với một thương hiệu từng được coi là biểu tượng của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm đất Cảng. Gần bảy thập kỷ tồn tại, từ một nhà máy ra đời ngay sau ngày miền Bắc giải phóng đến một doanh nghiệp niêm yết, “đồ hộp Hạ Long” không đơn thuần là tên một sản phẩm. Nó là ký ức tiêu dùng, là niềm tự hào địa phương, là kết tinh của lao động, kỹ thuật và uy tín được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Chính vì vậy, khi những sản phẩm gắn với thương hiệu ấy bị phát hiện có liên quan đến nguyên liệu nhiễm bệnh, cú sốc không dừng lại ở người tiêu dùng trực tiếp. Thị trường thực phẩm Hải Phòng rơi vào trạng thái chao đảo, từ các siêu thị, cửa hàng bán lẻ đến những chuỗi phân phối lớn. Sự hoang mang lan rộng, kéo theo làn sóng quay lưng của người mua, không chỉ với sản phẩm vi phạm mà với cả những cái tên vô tình bị liên đới vì trùng tên, trùng ký ức. Những hộ sản xuất pate thủ công ở khu vực Cột Đèn, vốn không liên quan đến doanh nghiệp, cũng phải gánh chịu thiệt hại nặng nề. Ở đây, một sai lầm của doanh nghiệp đã biến thành tổn thất xã hội.

Ở bình diện triết lý kinh doanh, vụ việc cho thấy ranh giới mong manh giữa lợi ích ngắn hạn và giá trị bền vững. Trong nền kinh tế thị trường, lợi nhuận là động lực chính đáng. Nhưng khi lợi nhuận được theo đuổi bằng cách cắt bỏ những chuẩn mực tối thiểu về đạo đức và pháp luật, nó không còn là động lực phát triển mà trở thành yếu tố phá hủy. Doanh nghiệp có thể tiết kiệm chi phí trong chốc lát, nhưng cái giá phải trả là uy tín – thứ không thể đo đếm bằng tiền và cũng không dễ dàng phục hồi.

Phản ứng mạnh mẽ của người tiêu dùng Hải Phòng, vì thế, không chỉ là sự giận dữ nhất thời. Đó là phản xạ tự nhiên của xã hội trước cảm giác bị phản bội. Khi một thương hiệu gắn bó lâu dài với đời sống bị lung lay, niềm tin bị tổn thương không chỉ đối với một doanh nghiệp, mà với cả hệ thống quản lý và giám sát. Người dân có quyền đặt câu hỏi: điều gì đã khiến một khối lượng lớn nguyên liệu nhiễm bệnh có thể đi qua các khâu kiểm soát để trở thành thực phẩm trên thị trường?

Việc các cơ quan chức năng vào cuộc, từ công an đến ngành công thương, y tế, là cần thiết và kịp thời. Những biện pháp đình chỉ, thu hồi, rà soát quy trình sản xuất và xử lý nghiêm minh các cá nhân vi phạm không chỉ nhằm khắc phục hậu quả trước mắt, mà còn để khẳng định một nguyên tắc: an toàn thực phẩm không phải là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc. Tuy nhiên, xử lý vi phạm mới chỉ là phần ngọn. Điều quan trọng hơn là xây dựng một cơ chế quản lý đủ chặt chẽ, minh bạch và có trách nhiệm, để những sai phạm tương tự không còn đất tồn tại.

Về lâu dài, bài học từ “đồ hộp Hạ Long” không chỉ dành cho một doanh nghiệp hay một địa phương. Nó là lời nhắc nhở đối với toàn bộ môi trường kinh doanh thực phẩm: thương hiệu không phải là tấm khiên che chắn cho sai phạm, lịch sử không phải là bảo chứng vĩnh viễn cho hiện tại. Niềm tin của người tiêu dùng được tích lũy rất chậm, nhưng có thể mất đi rất nhanh, chỉ bởi một lựa chọn sai lầm.

Giữ gìn an toàn thực phẩm, xét cho cùng, không chỉ là bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mà còn là bảo vệ nền tảng đạo đức của thị trường. Khi nền tảng ấy bị xói mòn, thiệt hại không chỉ dừng ở doanh nghiệp vi phạm, mà lan sang người lao động, các hộ kinh doanh lương thiện và cả uy tín của một vùng đất. Cái giá của lợi nhuận đặt sai chỗ, vì thế, luôn lớn hơn rất nhiều so với những gì người ta có thể tính toán trong sổ sách.