Chuyện chữ ký

Lâm Trực@

Ngày còn bé, tôi cứ nghĩ chữ ký chỉ là cách để người lớn xác nhận một việc gì đó. Thầy giáo ký vào học bạ, bố ký vào đơn xin nghỉ học, mẹ ký nhận lương. Chữ ký khi ấy chỉ giống như cái gật đầu bằng mực, bé xíu, hiền lành và chẳng có gì đáng để bận tâm.

Ảnh: báo Tin Tức

Lớn lên mới biết, trên đời này có những chữ ký không viết bằng mực mà như viết bằng… đất. Mỗi nét bút lia qua là vài chục héc-ta đổi chủ. Mỗi lần đặt bút là ngân sách nhẹ đi vài nghìn tỷ. Người ký thì chỉ mất vài giây, còn xã hội có khi mất cả chục năm để lần theo dấu mực.

Vụ án sân bay Nha Trang cũ vừa được xét xử phúc thẩm là một ví dụ như thế. Chỉ vài chữ ký làm trái quy định, trái trình tự và trái cả ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng đã mở đường để hơn 62 héc-ta đất quốc phòng được “đi công tác” sang khu vực của doanh nghiệp. Đất thì vẫn nằm nguyên một chỗ, nhưng trên giấy tờ nó lại có khả năng… tự đi. Có lẽ nếu đất biết nói, nó cũng sẽ ngạc nhiên không hiểu mình đã kịp xin phép ai trước khi rời khỏi tài sản công.

Điều đáng nể nhất của nhiều đại án ở nước ta là sức khỏe của… quy trình. Lúc xảy ra sai phạm, quy trình khỏe như lực sĩ. Hồ sơ đủ dấu, đủ chữ ký, đủ biên bản, đủ cuộc họp. Ai cũng bảo mình làm đúng phần việc của mình. Nhưng đến khi cơ quan điều tra vào cuộc, quy trình lại yếu như người vừa cảm cúm. Hỏi đến đâu cũng nghe: “Tôi chỉ ký theo tham mưu”, “Tôi chỉ thực hiện nhiệm vụ”, “Tôi tin cấp dưới”, “Tôi không biết”. Cái quy trình hôm qua còn lực lưỡng bỗng dưng trở thành một bệnh nhân nằm hồi sức cấp cứu.

Có lần tôi tự hỏi, nếu một người dân xây cái chuồng gà lấn vài mét đất công thì cán bộ địa chính phát hiện nhanh đến thế, sao cả một dự án hàng chục héc-ta lại có thể ung dung đi qua bao nhiêu cửa kiểm soát? Sau này mới hiểu, hóa ra con kiến thì dễ nhìn thấy hơn con voi, miễn là con voi biết… đeo cà vạt và cầm cặp tài liệu.

Đọc hồ sơ vụ án thấy hơn bảy nghìn tỷ đồng được thu từ gần một nghìn hợp đồng chuyển nhượng, trong đó hơn một nghìn tỷ đồng để ngoài sổ sách, tôi lại nhớ câu các cụ vẫn nói: “Giấy không gói được lửa”. Bây giờ phải sửa lại một chút. Giấy có thể gói được lửa, nhưng chỉ gói được một thời gian. Đến lúc cơ quan điều tra mở gói ra thì tro vẫn còn nóng.

Đau nhất vẫn là hơn ba trăm người mua đất. Họ vẫn kháng cáo, vẫn mong được nhận đất thay vì nhận tiền. Điều đó có nghĩa là đến tận hôm nay, họ vẫn còn muốn tin giấc mơ ngày cũ là thật. Người ta bảo bất động sản là tài sản có giá trị nhất. Không. Giá trị nhất là niềm tin. Đất mất còn có thể mua lại. Tiền mất còn có thể kiếm lại. Chỉ có niềm tin là giống như chiếc gương. Một khi đã vỡ thì có ghép khéo đến đâu cũng vẫn còn những vết nứt.

Điều đáng mừng là những năm gần đây, những chiếc gương ấy không còn bị mặc kệ. Hàng loạt vụ án lớn về đất đai, đấu thầu, xây dựng, tài chính liên tiếp được đưa ra ánh sáng cho thấy quyết tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cùng sự vào cuộc của các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là lực lượng điều tra Bộ Công an, nhiều vụ việc từng được cho là “chìm xuồng” nay đều phải nổi lên. Điều ấy không làm cho những nghìn tỷ đã mất quay trở lại ngay lập tức, nhưng ít nhất cũng khiến nhiều người cầm bút hiểu rằng cây bút không chỉ dùng để ký quyết định, mà đôi khi còn ký luôn số phận của chính mình.

Tôi vẫn tin điều đáng sợ nhất đối với một cán bộ trong tương lai sẽ không phải là thanh tra hay kiểm toán, mà là cảm giác phải ngồi rất lâu trước một tờ giấy chỉ để tự hỏi: “Chữ ký này rồi sẽ đứng về phía nhân dân hay đứng về phía vành móng ngựa?”

Bởi suy cho cùng, bê tông có thể nứt, cầu đường có thể xuống cấp, những khu đô thị rồi cũng sẽ cũ đi theo năm tháng. Chỉ có một chữ ký là sống rất dai. Nó nằm im trong hồ sơ hàng chục năm, không nói, không cười, không thanh minh. Nhưng đến đúng lúc, nó trở thành nhân chứng trung thực nhất. Và khi ấy, người ta mới biết rằng thứ đắt nhất trên đời hóa ra không phải cây bút, cũng không phải mực ký, mà là cái giá phải trả cho một chữ ký sai.