Đền Voi Phục: Khai ấn và quản trị di sản

Lâm Trực@

Ngày 2/3/2026 (tức 14 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Lễ Khai ấn được tổ chức trang trọng tại Đền Voi Phục – Di tích Quốc gia đặc biệt thuộc hệ thống “Tứ trấn Thăng Long”. Sự kiện không chỉ là một sinh hoạt văn hóa – tâm linh đầu xuân, mà còn là một thực hành xã hội có chiều sâu lịch sử, đặt trong tổng thể mối quan hệ giữa tín ngưỡng truyền thống và quản lý nhà nước hiện đại.

Đền Voi Phục thờ Đức Thánh Hoàng tử Linh Lang, nhân vật gắn với cuộc kháng chiến chống Tống thế kỷ XI dưới triều Lý. Trong sử liệu và truyền thuyết dân gian, Linh Lang được tôn vinh là vị tướng tài ba, có công bảo vệ kinh thành Thăng Long. Tuy nhiên, vượt lên trên một nhân vật quân sự, hình tượng này còn đại diện cho tư tưởng “Hộ Quốc – An Dân” – một giá trị cốt lõi của nhà nước Đại Việt thời Lý, nơi nhiệm vụ giữ nước luôn gắn liền với chăm lo đời sống nhân dân và ổn định xã hội.

Trong cấu trúc “Tứ trấn Thăng Long”, Đền Voi Phục giữ vị trí trấn Tây. Sự hiện diện của ngôi đền phản ánh tư duy quy hoạch đô thị cổ truyền, nơi yếu tố phòng thủ, phong thủy và tín ngưỡng hòa quyện trong một chỉnh thể thống nhất. Không gian thờ tự vì vậy vừa mang tính linh thiêng, vừa là một thành tố của ký ức đô thành. Khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 93/QĐ-TTg ngày 18/1/2022 công nhận Đền Voi Phục là Di tích Quốc gia đặc biệt, giá trị ấy được xác lập ở tầm quốc gia, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo tồn và phát huy.

Lễ Khai ấn đầu xuân, với các nghi thức như cáo thỉnh, tế lễ, dâng hương, rước ấn, tuyên đọc lệnh khai ấn và rước ấn hồi cung, không đơn thuần là sự tái hiện một truyền thống. Ở góc độ văn hóa học, đây là một cơ chế củng cố trật tự biểu tượng của cộng đồng vào thời điểm chuyển giao năm mới. Khi cộng đồng cùng tham gia một nghi thức trang trọng, họ đồng thời chia sẻ một hệ giá trị chung: tưởng nhớ tiền nhân, hướng tới điều thiện, cầu mong quốc thái dân an. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và đời sống hiện đại nhiều biến động, những thực hành tín ngưỡng như vậy đóng vai trò “neo ký ức”, giúp cộng đồng duy trì bản sắc giữa nhịp sống đổi thay.

Tuy nhiên, để một lễ hội truyền thống thực sự phát huy giá trị, yếu tố quản lý nhà nước giữ vai trò then chốt. Những năm gần đây, công tác quản lý lễ hội và di sản tại Hà Nội được triển khai trong khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện, phù hợp với Luật Di sản văn hóa và các quy định liên quan. Việc tổ chức Lễ Khai ấn Xuân Bính Ngọ 2026 được thực hiện theo hướng bảo đảm nghi thức truyền thống nhưng tiết kiệm, văn minh; tăng cường an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy; giữ gìn vệ sinh môi trường; kiểm soát hoạt động dịch vụ; đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng.

Điều đó cho thấy một chuyển biến quan trọng: di sản không chỉ được bảo tồn thụ động, mà được đặt trong mô hình quản trị chủ động. Quản trị ở đây bao hàm sự cân bằng giữa bảo tồn nguyên trạng với đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và tham quan của người dân; giữa giá trị tinh thần với yêu cầu phát triển đô thị hiện đại; giữa truyền thống lâu đời với tiêu chuẩn quản lý công khai, minh bạch.

Trong tiến trình xây dựng Hà Nội trở thành thành phố “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”, mỗi lễ hội truyền thống không chỉ là hoạt động văn hóa mà còn là biểu hiện năng lực điều hành của chính quyền cơ sở. Một lễ hội diễn ra an toàn, trật tự, không để xảy ra mê tín cực đoan hay thương mại hóa phản cảm chính là minh chứng cụ thể cho hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa.

Nhìn rộng hơn, Lễ Khai ấn tại Đền Voi Phục đồng thời thực hiện ba chức năng: bảo tồn ký ức lịch sử chống ngoại xâm; củng cố sự cố kết cộng đồng; và đóng góp vào phát triển du lịch văn hóa của Thủ đô. Khi truyền thống được tổ chức bài bản, khoa học và phù hợp với bối cảnh hội nhập, di sản trở thành nguồn lực phát triển bền vững chứ không chỉ là di tích của quá khứ.

Giữa nhịp sống đô thị sôi động, tiếng trống hội vang lên trong không gian cổ kính của Đền Voi Phục như một nhịp nối dài lịch sử. Ở đó, ký ức Thăng Long không tách rời hiện tại Hà Nội; tín ngưỡng dân gian không đối lập với quản lý nhà nước; và truyền thống, nếu được gìn giữ đúng cách, sẽ tiếp tục đồng hành cùng quá trình phát triển của một đô thị ngàn năm văn hiến trong thời đại mới.